Star Trek III: The Search for Spock – Leonard Nimoy (1984)

“Jim, yardım et. Beni Yaradılış’ta bıraktın. Neden böyle yaptın? Yardım et”

Kaptan Kirk ve arkadaşlarının, bir önceki macerada kendisini feda ederek diğerlerinin yaşamını kurtaran ve tabutu Yaratılış (Genesis) gezegenine bırakılan Spock’ın bedenini evine, Vulcan gezegenine götürme çabasının hikâyesi.

Star Trek’in üçüncü sinema filmi olan çalışmanın senaryosunu Harve Bennett yazmış, yönetmenliğiniyse öyküdeki Spock karakterini canlandıran Leonard Nimoy üstlenmiş. Nimoy ilk sinema filmi yönetmenliğine imza attığı bu yapıttan sonra, 1986’da “Star Trek IV: The Voyage Home” (Uzay Yolu IV: Eve Yolculuk) ile ikinci ve son kez bir Star Trek filmi için daha yönetmen koltuğuna oturmuştu. Bir önceki ve bir sonraki filmle birlikte öyküsel ilişkileri olan bir üçleme oluşturan yapıt, elbette öncelikle Star Trek ve bilim kurgu hayranları, özellikle de önceki öyküde Spock’ın ölümünü kabullenemeyenler için belli bir çekicilik taşıyor; Nimoy’un sade ve öyküyü öne çıkaran sineması; çok güçlü olmasa da ve örneğin TV dizisinin ortalama bir bölümünü hatırlatsa da, yeterince duygusallık, heyecan ve trajedi içeren, mistisizm boyutu da dikkat çeken öyküsü de ilgi toplayabilir.

Robert Wise’ın yönettiği “Star Trek: The Motion Picture” (Uzay Yolu: Uzay Macerası, 1979) ve Nicholas Meyer’in yönettiği “Star Trek II: The Wrath of Khan” (Uzay Yolu II: Khan’ın Gazabı, 1982) filmlerinden sonra serinin bu üçüncü çalışması için yönetmen koltuğuna Leonard Nimoy oturdu. Daha önce farklı TV dizilerinden birkaç bölümü yönetmiş olan Nimoy, dizinin oyuncularından bir Star Trek filmi çeken ilk isim olurken, serinin beşinci filmini (“Star Trek V: The Final Frontier”, Uzay Yolu V: Son Sınır, 1989) yöneten William Shatner ikincisi oldu.

Bir önceki filmin trajik vedalaşma sahnesi ile açılıyor filmin öyküsü: “Çoğunluğun ihtiyaçları, azınlığın ihtiyaçlarından daha ağır basar ya da tek bir kişinin” diyor bu sahnede Spock (Leonard Nimoy), Kirk (William Shatner) ve tüm çalışma arkadaşlarını kurtarmak için giriştiği fedakârlık eyleminin sonucu olarak yaşamını yitirmeden hemen önce. Spock’ın bedeni, yaşamsızlıktan yaşam yaratma deneyinin yapıldığı gezegene, Yaratılış’a gönderilir törenle ve tüm mürettebat için olduğu gibi Kirk için de çok acıdır dostunu yitirmek: “Spock’ın ölümü hâlâ açık bir yara. En soylu yanımı yeni doğan gezegende bırakmış gibi hissediyorum”. Öyküyü başlatansa Spock’ın zihnini (ya da ruhunu) ölümünden önce Doktor McCoy’a (DeForest Kelley) aktardığının ortaya çıkması olur ve Yaratılış’ın sırlarını ele geçirmeye çalışan Klingonlular’ın (liderleri Kruge’u Christopher Lloyd oynuyor) ve iki bilim insanının da (Kirk’ün oğlu David rolünde Merritt Butrick, Saavik rolünde Robin Curtis var) katılmasıyla Uzay Yolu’nun yeni bir macerası başlar.

Kaptan Kirk’ün mürettebatından yukarıda anılan Doktor McCoy’un yanında, ana kadronun diğer üyeleri de öyküde yerlerini almışlar: James Doohan (Montgomery Scott), Hikaru Sulu (George Takei), Pavel Chekov (Walter Koenig) ve Uhura (Nichelle Nichols). Bu karakterler dışında takımın bir parçası olarak görebileceğimiz uzay gemisi USS Enterprise da önemli bir yere sahip öyküde; bir önceki macerada ciddi bir biçimde hasar gördüğü için yetkililerin onarılmasını gereksiz gördüğü 20 yaşındaki gemi, bir yandan Kirk’ün de yaşlanmasının sembolü olurken, diğer yandan Kirk ve ekibinin Spock için girişecekleri maceranın önemli bir aracı olur, her ne kadar uzay gemisini kaçırma sahnesi pek gerçekçi olmasa da. Enterprise’ın öyküdeki akıbeti de bu açıdan ayrıca önem taşıyor.

Uzay Yolu dizisi, genel olarak karşılaşılan tüm uygarlıkların değerlerine ve inançlarına saygılı davranma ve kendi yaşamını kurtarmak için zorunlu kalınan durumlar dışında, diğer yaşam biçimlerine müdahale etmeme prensibi üzerine kurulu öykülerle doludur. Bu yargılamama prensibi, aynı öykülerde her zaman bilimin yanında tavır alınmasına da engel olmadı ama; sonuçta dizinin yaratıcısı Gene Roddenberry “bir tanrı kavramı”nı kabul etse de dinlere inanmayan bir sanatçıydı. Uzay Yolu’nun ikinci macerasında ilginç bir öyküyle ve Yaratılış gezegeni üzerinden yaratıcı kavramı gündeme gelirken, bu üçüncü macerada ruh kavramı öne çıkıyor. Kirk’ün amiri, “Spock’ın ruhu” konulu düşünceleri “mistisizm” olarak tanımlayıp, ona dayalı bir karar almayı ret ederken; Kirk önemli olanın kendilerinin değil, Spock’ın babası Sarek ve diğer Vulcanlıların buna inanması olduğunu ileri sürüyor. Aslında dizinin başka bölümlerinde de yaptığı gibi, Spock’ın tamamen mantığa dayalı yaklaşımına insani duyguları, bir başka ifadeyle söylersek, beynin yanına kalbini de koyarak karar veriyor Kirk ama bu kez kalp beynin biraz daha önüne geçiyor. Finalde Kirk ile Kligonlu komutan arasındaki ikili mücadelenin, bırakın teknolojik olanlarını, herhangi bir silah dahi içermemesi ve dolayısıyla eski usul, yumruk yumruğa olması da Kirk’ün sadece burada değil, göründüğü diğer öykülerdeki “klasik dünyalı “tercihlerine ve insan doğasına uygun görünüyor.

Bir önceki filmde üzerinde yaşam yaratılan “yaşamsız gezegen”in hızla yaşlanması ve evrimin dünyadakinin çok daha hızlı bir hâlinin yaşanması, projede çalışan bir bilim adamının yanlış madde kullanımının sonucu olarak ortaya çıkıyor. Bu durumu üzerinde yaşadığımız “dünyanın sonu”na ve bu sona yol açan iktidarların hırslı kararlarına bir gönderme olarak değerlendirebiliriz muhtemelen. Efektlerin dozunda tutulduğu ve günümüz bilim kurgu yapıtlarındakinin aksine öykünün önüne geçmediği filmde, Vulcan gezegenindeki uygarlığın Gene Roddenberry ve arkadaşları tarafından Uzakdoğu’dan ilham alınarak yaratıldığı bu filmde daha da belirgin olarak gösteriyor kendisini. Cenaze töreni için gidilen gezegendeki kutsal dağı da bu bağlamda Japonya’daki Fuji Dağı ile ilişkilendirmek mümkün.

Misyonu “yeni yabancı dünyalar keşfetmek; yeni yaşam biçimleri ve yeni uygarlıklar aramak; daha önce hiçbir insanın ayak basmadığı yerlere cesurca gitmek” olan Kirk ve arkadaşlarının bu macerası kişisel ve insani boyutları daha öne çıkan bir öykü anlatıyor bize. James Horner’ın daha önceki “Star Trek” filmleri için yazdığı müziklerden yararlanmanın yanında, yeni melodiler de bestelediği ve Sergei Prokofiev’in “Romeo ve Juliet” balesinden bir bölümü uzay gemisini kaçırma sahnesinde kullandığı filmin arkadaşlık teması da gözden kaçmamalı; maceranın tüm meselesi bir arkadaş için fedakârca girişilen eylemi anlatıyor bize sonuçta. Öyküyü “insan kalma yeteneği”nin anlatısı olarak görmek de gerekiyor bu bağlamda; Kirk’ün “Denemeseydim ruhumu kaybederdim” sözleri bunun en sağlam kanıtı.

Leonard Nimoy’un zaman zaman televizyon için çekilen dizi ve filmlerde göreceğimiz türe yakın ama öyküye hizmet eden ve diziye aşina olanlara yakın gelecek yönetmenlik çalışması çıkardığı yapıtın senaryosu baştan sona aynı tempoyu koruyamıyor ve hatta sonlarda epey düşüyor da bu tempo; ne var ki sonuçta bir Star Trek hikâyesi bu ve sadece TV dizisinin bir başka bölümü olarak görüldüğünde bile, Uzay Yolu hayranları için görülmesi gerekli bir çalışma.

(“Uzay Yolu III: Spock’ı Ararken” – “Uzay Yolu III: Spock’ın Peşinde”)