Okuduklarım – Sayfa 50 – GÜRKAN KILIÇASLAN

Süper İyi Günler ya da Christopher Boone’un Sıradışı Hayatı – Mark Haddon

İngiliz yazar Mark Haddon’ın hem yetişkinlere hem çocuklara yönelik ödüllü romanı. 15 yaşındaki otistik (yazar, kahramanının sendromunu asla isimlendirmese de, gencin karakteristik özellikleri buna işaret ediyor) Christoper John Francis Boone’un komşusunun öldürülen köpeğinin katilinin kim olduğunu araştırırken giriştiği dedektiflik macerası sırasında yaşadıklarını ve ailesi ile ilgili olarak keşfettiklerini anlatıyor kitap. Buradaki “keşif” kelimesi aslında kitabın kahramanından çok biz okuyucular için anlamlı bir kelime. Kendisine dokunulmasından hoşlanmayan, sarı ve kahverengi renklerinden nefret eden, yabancılardan hoşlanmayan, 7507’ye kadar asal sayıları ezbere bilen, matematik dahisi ve yaşadıkları sokağın ötesine tek başına hiç gitmemiş bir gencin kendi ağzından anlatılıyor roman ve hem biçimsel özellikleri hem de içeriği ile, aldığı ödüllerin (Whitbread, Boeke, Guardian vs.) hak edilmiş olduğunu her satırında gösteriyor okuyucusuna.

Kitabın bölüm numaraları 2, 3, 5, 7.. diye gidiyor ve matematiğe aşina olanların anlayacağı gibi asal sayıları takip ediyor. Yazarın kahramanına duyduğu saygının ve kitabı onun dünyayı algıladığı biçimde inşa etmiş olmasının örneklerinden sadece biri bu. Belki de kitabın en çarpıcı yanı, yazarın kahramanının sendromuna uzak olan “normal” insanları onu anlamaya davet etmesi değil, onlara kahramanının dünyasının zaten “normal” olduğunu göstermesi ve bunu samimi, sıcak ve sevgi dolu bir dil ile yapması. Ergenlik çağındaki bir gencin dilinden yazılan ama büyüklere de hitap eden kitap kahramanının çözdüğü matematik problemleri, dünyayı algılama biçimini bizim de anlamamızı sağlayan çizimleri ve otizmli bir bireyin hayatından bir kesiti müthiş bir gözlem ve kurgu ile bize anlatan “evden kaçma ve Londra’ya gitme” bölümü ile kesinlikle çok etkileyici bir kitap. Şu ya da bu nedenle bizden farklı olan bireyler üzerine yazılmış en güzel kitaplardan biri ve okuyucunun önyargılarını olumlu yönde o denli yüksek derecede değiştirme gücüne sahip ki aldığı tüm ödülleri hak ediyor kesinlikle. Kitapla ilgili olarak hem edebiyat eleştirmenlerinin hem de doktorların övgü dolu yorumları, yazarın benzersiz bir başarıyı yakaladığının bir başka kanıtı oluyor. Ve son olarak, kitabın okuyucusunu farklı düşüncelerin, algıların, inançların dünyasına davet ettiğini ve bu dünyayı ziyaret edenleri ödüllendirdiğini söylemekte yarar var. Christopher’ın Tanrı’nın varlığı (yokluğu) ile ilgili argümanlarının bir örneği olduğu bu yaklaşım, alışkanlıklarımızdan ve hayatımızı kolaylaştıran ama aslında sınırlayan önyargılardan sıyrıldığımızda keşfedeceklerimizin de yolunu açıyor.

(“The Curious Incident of the Dog in the Night-Time”)

Klingsor’un Son Yazı – Hermann Hesse

Hermann Hesse’nin üç öyküsünden oluşan bir kitap. “Çocuk Ruhu”, “Klein ve Wagner” ve kitaba adını veren “Klingsor’un Son Yazı” adlı öyküler yer alıyor kitapta ve bu öykülerin tümü de Hesse’nin karakterlerinin psikolojik analizlerini ustaca yansıtan çok başarılı eserler. İlk iki öykünün tema açısından ilginç bir ortaklığı var. İlkinde bir çocuk işlediği “günah”ın etkisi ile iyilik ve kötülük, suç ve ceza, baba ve Tanrı, seçme özgürlüğü ve kader gibi kavramlar üzerinde düşünürken bir yandan özendiği ama diğer yandan korktuğu yetişkinler dünyasına da adım atmaya hazırlanıyor. İkinci öyküde ise otuzlu yaşlarında bir adam yine işlediği bir “günah” üzerinden bu sorgulamaların benzerini doğal olarak daha yetişkinlere özgü bir şekilde ve kaybol(makta ol)an gençliğini de işin içine katarak yapıyor. Tanrı (ilkinde onunla nerede ise özdeşleşen baba) ile yüzleşme, günah, isyan, bağışlanma gibi temalar da bu öykülerde etkileyici biçimde almışlar yerlerini. Kahramanlarının ruh hali, isyandan teslimiyete, coşkudan korkuya dalgalanıp duran psikolojileri de yine iki hikâyede de çarpıcı biçimde anlatılıyor. İkinci öyküdeki suda geçen son bölüm yazarın etkileyici anlatım becerisinin çarpıcı örneklerinden biri olarak dikkat çekiyor.

1918 sonu ile 1919 sonu arasında yazılmış bu üç öykü ve Hesse’nin o dönem içinde bulunduğu kişisel problemlerin de izlerini taşıyorlar. Kahramanlarının iç çatışmalarını benzersiz bir biçimde aktaran bu öykülerden sonuncusu olan ve kitaba adını veren “Klingsor’un Son Yazı” bir ressamın son günlerini hayli çekici bir biçimde anlatıyor bize. Eserin girişi adeta Klingsor adındaki bu ressamın bir tablosunun detaylı bir tasviri gibi ve yazarın ressam yanının izlerini taşıyor kesinlikle. Ressamın dostları ile yaptığı bir gezide kullanılan şiirsel dil, yazarın karakteri üzerinden “yaşama övgü” havası taşıyan satırlar ve ölümün kapısında beklediğini hisseden bir sanatçının müthiş çekici anlatımı bu uzun öyküyü çarpıcı bir noktaya taşıyor.

(“Klingsors Letzter Sommer”)

Bilinmeyen Adanın Öyküsü – José Saramago

Nobel ödüllü, Portekizli usta sanatçı José Saramago’nun tek bir öyküden oluşan kitabı. Orijinal dilinde 1997’de, Türkçede ise ilk kez 2001’de basılan kitap “bilinmeyen bir adayı bulmak, o adayı bulduğunda da kim olduğunu öğrenmek isteyen” bir adamın macerasını anlatıyor bize. Türkçe baskısında, orijinalindeki Bartolomeu dos Santos çizimleri yerine Birol Bayram’ın yalın ve öykünün tonuna çok yakışan desenleri kullanılmış. Adeta “büyükler için bir masal” havasında olan kitap, bir başka Portekizli edebiyatçı olan Fernando Pessoa’nın seyahat etmeyi kutsayan sözlerinden birini (“Seyahat etmek için var olmak yeterlidir”) kendisine çıkış noktası olarak alıyor ve basit görünümü altında, başta girişteki iktidar ve bürokrasi eleştirisi olmak üzere, üzerinde düşünülecek farklı alanlar açıyor okuyucunun önünde. Yolculuklar, yolcular, kendini bulmak ve hayaller üzerine ilginç bir öykü bu ve öncelikle “tüm adaların henüz keşfedilmediğini” düşünen herkes için…

(“O Conto Da Ilha Desconhecida”)

Nara Benzerdin – Oktay Rifat

Adam Yayınları, 2000’lerin başlarında “Şiir Klasikleri” başlığı altında yerli ve yabancı şairlerin şiirlerinden derlediği ve özel tasarımı olan kitaplar yayımlamıştı. Şık bir tasarım ve özel bir yazı karakteri (“Mrs. Eaves”) ile çıkarılan bu kitapların bir özelliği de boyutlarının küçüklüğüydü. Oktay Rifat’ın farklı kitaplarından seçilen şiirlerden oluşan ve şiirlerinden birinin adını taşıyan bu eser de işte bu kapsamda yayımlananlardan biriydi.

Şiirleri seçen Memet Fuat’ın kısa önsözünde belirttiği gibi “… belli bir anlayışa bağlı kalmayacak, şiirin her türlüsünü deneyecek” bir şairdi Oktay Rifat ve Fuat’ın seçimleri de şairin bu özelliğini vurguluyor. Sadece üç dizeden oluşan şiirler de (“Manzara”) var kitapta ve bu şiirlerin bir kısmı bir “haiku”nun biçim ve içeriğine sahip adeta, nispeten uzun ve bir Yunan tragedyasından esinlenip o tarzda yazılmış şiirler de (“Yakarıcılar”). Rifat’ın kitaptaki şiirleri arasında, başlatıcılarından olduğu Garip akımının örneklerinden (“Tecelli”), halk şiirini hatırlatanlardan (“Telli Telefon”), fabl havası taşıyanlardan (“Fadik ile Kuş”) ve hikâye(ler) anlatanlara (“İstanbul Şiiri”) kadar, şairin ne kadar geniş bir alanda ürettiğini gösteren örnekler var ve bu nedenle de kitap şairi “tanımak” için iyi bir fırsat sağlıyor henüz onun şiirine aşina olmayanlara.

“Ağzımın Tadı” şiirindeki “Ağzımın tadı yoksa / … / Hep bu boyu devrilesi bozuk düzen, / Bu darağacı suratlı toplum” dizeleri ile bugünün Türkiyesi’nde yaşayan pek çok mutsuz kişinin derdini yıllar öncesinden dillendirmiş olan, “Kaval” şiirinde “Ölüm sürüye katılmaktır” diye yazan Rifat’ın, işçilerin bir evi inşa ederken, bir bakıma o evde yaşanacak hayatları da inşa ettiğini hatırlatan “Harç Çeken İşçiler” ve elbette kitaba adını veren “Nara Benzerdin” şiirlerini de içeren kitap çekici bir eser özet olarak. Sonda, kitaptaki her şiirin ilk dizesinden oluşan “İlk Dizeler Dizini” gibi ilginç bir tasarımı da olan kitapta şiirlerin tarihlerinin belirtilmemiş olması ise -özellikle mi yapılmış bilmiyorum ama- pek doğru olmamış.